Ubezwłasnowolnienie całkowite to instytucja prawna, która ma przede wszystkim chronić osobę, która z powodu swojego stanu zdrowia nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem. Jest to jednak poważna decyzja, ponieważ wiąże się z utratą zdolności do samodzielnego dokonywania czynności prawnych.

Kiedy można ubezwłasnowolnić całkowicie?

Zgodnie z Kodeksem cywilnym osoba, która ukończyła 13 lat, może zostać ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niepełnosprawności intelektualnej albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem.

Nie wystarczy samo rozpoznanie choroby czy niepełnosprawności. W postępowaniu sąd bada przede wszystkim to, czy stan danej osoby rzeczywiście powoduje brak możliwości samodzielnego kierowania swoim postępowaniem oraz czy ubezwłasnowolnienie jest w jej interesie.

Co oznacza ubezwłasnowolnienie całkowite?

Najważniejszym skutkiem jest brak zdolności do czynności prawnych. Oznacza to, że osoba ubezwłasnowolniona całkowicie co do zasady nie może samodzielnie zawierać umów ani podejmować innych czynności prawnych wywołujących skutki prawne. W jej imieniu działa ustanowiony przez sąd opiekun prawny.

Przepisy przewidują wyjątek dotyczący drobnych, bieżących spraw życia codziennego. Jeżeli taka umowa została wykonana i nie prowadzi do rażącego pokrzywdzenia osoby ubezwłasnowolnionej, może być uznana za ważną.

Ubezwłasnowolnienie nie oznacza natomiast, że osoba traci wszystkie prawa albo przestaje być podmiotem prawa. Jego skutki dotyczą przede wszystkim możliwości samodzielnego dokonywania czynności prawnych.

Kto zostaje opiekunem?

Po prawomocnym ubezwłasnowolnieniu całkowitym ustanawiany jest opiekun prawny, chyba że osoba pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską. Opiekun zajmuje się sprawami osobistymi i majątkowymi podopiecznego oraz reprezentuje go w zakresie przewidzianym prawem.

Przy wyborze opiekuna najważniejsze jest dobro osoby ubezwłasnowolnionej. W pierwszej kolejności przepisy wskazują małżonka, a w jego braku — rodziców, o ile nie zachodzą przeszkody do pełnienia tej funkcji.

Jak wygląda postępowanie?

O ubezwłasnowolnieniu decyduje sąd. Samo złożenie wniosku nie oznacza jeszcze, że osoba zostanie ubezwłasnowolniona. Sąd przeprowadza postępowanie i ocenia stan oraz sytuację osoby, której wniosek dotyczy. Orzeczenie może zostać zaskarżone.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie mogą złożyć m.in. małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo, przedstawiciel ustawowy oraz prokurator. Sprawy o ubezwłasnowolnienie rozpoznają sądy okręgowe przy udziale prokuratora.

Czy ubezwłasnowolnienie można później uchylić?

Tak. Ubezwłasnowolnienie nie musi trwać bezterminowo. Jeżeli ustaną przyczyny, dla których zostało orzeczone, sąd uchyla ubezwłasnowolnienie. Jeżeli stan osoby ulegnie poprawie, możliwa jest również zmiana ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe. Z wnioskiem o zmianę albo uchylenie może wystąpić także osoba ubezwłasnowolniona.

Najczęstsze pytania

Czy każda osoba chora psychicznie może zostać ubezwłasnowolniona całkowicie?

Nie. Samo rozpoznanie choroby nie jest wystarczające. Kluczowe jest to, czy z powodu zaburzeń psychicznych osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem.

Czy osoba ubezwłasnowolniona całkowicie może robić codzienne zakupy?

Drobne umowy dotyczące bieżących spraw życia codziennego mogą być ważne na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym.

Czy można uchylić ubezwłasnowolnienie?

Tak. Jeżeli ustaną przyczyny, dla których zostało orzeczone, sąd może je uchylić. Możliwa jest również zmiana ubezwłasnowolnienia całkowitego na częściowe.

Czy w sprawie o ubezwłasnowolnienie warto skorzystać z pomocy adwokata?

Postępowanie dotyczy bardzo istotnych praw i sytuacji życiowej konkretnej osoby. Pomoc adwokata może być szczególnie przydatna przy przygotowaniu wniosku, zgromadzeniu dokumentacji oraz reprezentowaniu uczestnika postępowania przed sądem.

Czym różni się ubezwłasnowolnienie całkowite od częściowego?

Ubezwłasnowolnienie częściowe orzeka się wobec osoby, której stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, a jedynie potrzebę pomocy w prowadzeniu jej spraw. Osoba taka zachowuje ograniczoną zdolność do czynności prawnych i działa z udziałem kuratora, a nie opiekuna. Wybór między obiema formami zależy od faktycznego stopnia, w jakim dana osoba jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem — ocenia to sąd na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym opinii biegłych.

Ile trwa postępowanie o ubezwłasnowolnienie?

Czas trwania zależy od okoliczności konkretnej sprawy, w tym od tego, czy konieczne jest przeprowadzenie opinii biegłych sądowych (najczęściej psychiatry i psychologa), przesłuchanie świadków oraz czy orzeczenie zostanie zaskarżone. W praktyce postępowanie trwa zwykle od kilku miesięcy do roku, choć w sprawach bardziej złożonych może się wydłużyć.

Czy sąd może odmówić ubezwłasnowolnienia mimo złożenia wniosku?

Tak. Sąd samodzielnie ocenia, czy przesłanki ubezwłasnowolnienia zostały spełnione i czy leży ono w interesie osoby, której dotyczy wniosek. Jeżeli z zebranego materiału, w tym opinii biegłych, nie wynika, że osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem, sąd oddali wniosek — niezależnie od intencji osoby wnioskującej.

Potrzebujesz pomocy w sprawie o ubezwłasnowolnienie?

Każda sprawa o ubezwłasnowolnienie wymaga indywidualnej oceny sytuacji. Jeżeli rozważasz złożenie wniosku albo uczestniczysz już w postępowaniu, warto odpowiednio wcześnie przeanalizować sytuację prawną i możliwe dalsze kroki.

Kancelaria Adwokacka Adwokat Robert Działoszyk pomaga w sprawach wymagających analizy sytuacji osobistej i prawnej oraz reprezentacji przed sądem.